Bij deze toespraak van de maand
Verhaal
Stroomstoring
Op maandag 20 april jl., rond 21 uur, zijn de buren en ik bezig met onze dagelijkse hebbelijkheden en onhebbelijkheden. Kinderen worden naar binnen geroepen, ruzies tussen buren en/of echtelieden worden beslecht, portieren van auto’s worden dicht geslagen, fatbikes zoeven over het trottoir en het dopplereffect van de dieselmotoren van de traag voorbijgaande binnenvrachtschepen is nauwelijks merkbaar. En ik? Ik kijk naar hoofdinspecteur Kurt Wallander. Dat de zon bezig is onder te gaan, merk ik nauwelijks. Wel zie ik buiten hier en daar een lamp aanflitsen. En dat moet ik ook doen, want anders is het beeld van het beeldscherm te scherp. Ik ben volledig gespitst op de vraag van Wallander wie de celliste zo lelijk heeft toegetakeld.
Plotseling floept het beeldscherm uit. Ook de lamp is uit. Verbaasd kijk in mijn schemerige kamer. De koelkast, de CV-ketel, het klokje op de oven, de computer, allemaal doen ze het niet meer. Niets werkt meer. De tijd is weg. Ik ga naar buiten. Ook bij de buren is alles donker. En de straatverlichting is ook uit. Alles naar het noorden is donker. Alleen de verlichting van het cruiseschip aan de zuidoever van het IJ is verlicht. Ik denk nog: zij wel natuurlijk.
De buren zijn eveneens naar buiten gekomen. Eén roept: “Potverdomme: ben ik net mijn telefoon aan het opladen, valt de stroom uit”. Een ander zegt: “De hele wijk van Vogelbuurt tot IJplein zit in de chagrijn”. Een derde zegt: “Iemand op de Havikslaan wilde zijn heggenschaar testen en heeft toen een kabel doorgeknipt”. Ik vraag: “Hoe weet je dat?” De man haalt zijn schouders op: “Gehoord….” Een grapjas zegt tegen zijn vrouw: “Dat wordt over negen maanden naar de burgerlijke stand Fien.” Zijn vrouw lacht en wij ook.
Er ontstaat een begin van een gevoel ergens samen voor te staan dat direct om een oplossing vraagt, en iedereen lijkt zich bewust van dat gevoel. Want iemand roept: “We weten nu een klein beetje waar de Oekraïners voor staan. Gelukkig lossen ze het hier nog op. Althans dat verwachten we. Maar daar is er niemand voor’. Iedereen beaamt het
Toch gaan we weer onze eigen woning binnen. Ik kijk op mijn telefoon; de netbeheerder weet nog niet wanneer de stroomstoring voorbij is. Ik steek een kaars aan. Maar die voegt nauwelijks iets toe aan het wegtrekkende licht. De batterij van mijn telefoon wil ik sparen. Want hoe lang gaat het duren? Ik zit in het donker in mijn stoel. Ik kan geen enkele afleiding verzinnen. Ik kan nergens bij.
Hoe lang ik zo gezeten heb, weet ik niet. Ik voel geleidelijk de kramp van de afwezigheid van afleiding mijn lichaam binnengaan, oftewel de demon van de verveling wil mijn lichaam overnemen. Dan verschijnt voor mijn geestesoog de glimlach van Maarten. Hij zegt: “Ga er maar aan staan, Rien. Kijk eens wat het wil en niet naar wat jij wilt. Je kunt het”. Mijn lichaam ontspant zich. Dan besluit de netbeheerder het licht weer aan te doen. Het is kwart voor elf.
Rien Heukelom
Toespraak van de maand - april 2026
Exodus
Trappenhuis van het Stedelijk Museum in Amsterdam tijdens ‘Sag mir wo die Blumen Sind…’,
de dubbeltentoonstelling met het Van Gogh Museum van het werk van Anselm Kiefer in 2025.
“Exodus gaat niet alleen over de Holocaust; het gaat ook over grenzen en het idee dat grenzen illusies zijn. Ze zijn beweeglijk, geen realiteit. We proberen zelfs grenzen in de hemel te hebben, zoals we die ordenen met sterrenbeelden. Het gaat dus niet alleen over de uittocht van de Joden die Egypte ontvluchtten, maar over het algemene idee van verlossing en de migratie van mensen. Het is ook een persoonlijke uittocht, een ontsnapping aan jezelf.
Ik besta in alle tijd. We hebben onze menselijke tijd, tussen de zeventig en honderd jaar, en we hebben geologische en kosmische tijd. Ik ben in alle drie; ik kan ze niet van elkaar scheiden. Ik ben onderdeel van de rotsen en onderdeel van deze beweging; ik ben in de stenen en onderdeel van de erosie.”
Anselm Kiefer, in: The painting of history’ , interview in BOMB Magazine, maart 2023
Toespraak: Ergens bij stilstaan zonder erover te denken
Ove Knausgård wilde heel graag weten wie Anselm Kiefer was, omdat hij geen vat op hem krijgt: „Meer dan alle andere kunstenaars van onze tijd is hij zo’n kunstenaar, omdat zijn werk zo monumentaal is, zo geladen met tijd, zo beladen met geschiedenis, terwijl het private, kleine en persoonlijke ontbreekt.”
Toespraak van de maand - maart 2026
Op de drempel van de eeuwigheid
Een van de hoofdzaken is dat wij moeten begrijpen dat we, wat we ook willen bereiken in ons leven – en dan doel ik speciaal op geestelijk terrein – dat wij alleen maar iets kunnen bereiken als we onze situatie waarin we zijn, én onszelf zoals we zijn, volledig accepteren. Nu, wat is één van de meest opvallende dingen? Dat is dat je op aarde bent, dat je geboren bent, dat je dus een vorm hebt, dat je een lichaam hebt. Je bent dus niet in de hemel. En het is ook niet de bedoeling dat je in de hemel bent, je bent op aarde. Je bent hier. In de situatie waarin je bent, met het lichaam dat je hebt, met de gebreken die je hebt, de mogelijkheden die je hebt. Met de fantasieën die je hebt, met de onzinnigheden die je hebt. Zo ben je, dat is jouw vertrekpunt, en geen ander. Maarten Houtman, Het komt vanzelf…
In mei 2020 bracht ik, gestrand op weg naar een verre bestemming, een onvoorzien bezoek aan het Kröller Müller Museum. Ik was bij de ingang van de Hoge Veluwe al gewaarschuwd dat bezoek aan het museum nog steeds aan het corona regime onderhevig was: ‘Uitsluitend op afspraak…’ Maar vertrouwend op mijn goede gesternte, mijn museumkaart en mijn zeventien Tropen(museum)jaren als suppoost, wist ik toch binnen te komen. Eenmaal binnen had ik alleen maar belangstelling voor Van Gogh… Al gauw liep ik de vertrouwde zalen binnen – waar nu overal bordjes hingen met ‘Maximaal vier personen’. Nauwelijks was ik, binnen het quotum, een zaal binnengelopen, of ik zag onderstaand schilderij hangen. Er voer een kleine schok door me heen…
Hein Zeillemaker, februari 2026
