Toespraak van de maand - januari 2026     (Je bent al in de eeuwigheid) 

 

Maurits Cornelis Escher, Gevleugelde leeuw, houtsnede.

 

‘Elke fout is een geweldige kans’

 

“Wij kunnen blijkbaar nooit iets gewoon maar doen. En het vertrouwen hebben dat daaruit iets voortkomt wat we niet weten, maar wat tenminste levend is, wat met elke adem verandert, wat met elke energiestroom verandert.
Je kunt daar wel wetmatigheden in ontdekken en dat is prima, maar het eigenlijke ontgaat je. En dan zeg ik: gelukkig! Want als je er iets over zou wéten, had je het binnen de kortste keren ingekapseld, gevangen genomen, doodgemaakt. Want dat doen we.

Dus probeer het open te houden, in alles wat je doet, in je relatie tot anderen, probeer het open te houden. Welbewust. Probeer het open te houden, probeer steeds jezelf voor te houden: ik weet het niet, ik weet het niet meer, ik ga, ik weet het niet. Dan kan het gebeuren dat het vertrouwen bij je thuiskomt. En dat je kunt gaan zonder te weten.” 

                                                                                                           

 Maarten Houtman, Elke fout is een geweldige kans  (vijfdaagse juli 1996 in Huissen, woensdag)

 

Soms overkomt het je dat iemand iets speciaals aan je waarneemt en daar een opmerking overmaakt. Zo zei Hanna Mobach een keer tegen me, toen we achter de computer zaten te werken: “Jij durft geen fouten te maken, hè…”
Nou, dat bleek een beetje gevoelig te liggen, ik verstarde lichtelijk. Ik vond het ook wel heel apart, dat ze dat tegen me zei.
En nu we het hier over ‘fouten’ hebben, komt er een passage bij me boven uit haar archief, waarin Hanna beschrijft daarin hoe ze als kind tekenles kreeg van haar vader:

 

"Vlak na de oorlog, ik was elf, was ik diep onder de indruk van een groot zelfportret van Rembrandt. Zo wilde ik het ook en zo zou ik het nooit kunnen.
Toch probeerde ik het, met een potlood en een dubbele spiegel, waarin je je profiel kon zien. Vader zei: “Gom hoef je niet te gebruiken, want er zijn geen foute lijnen."

Hanna Mobach, keramische portretten               

                                          

 

Maarten belicht dit dus weer vanuit een ander perspectief, bij hem is het devies: je moet DOEN en niet aarzelen, jezelf niet achterhouden. Tegen mij zei hij een keer wanhopig: “Jij bent niet secondair, je bent tertiair.”

 

Er zijn geen foute lijnen…. 

 

_{Hein Zeillemaker.}

 

Toespraak van de maand - december 2025

 

De foto is overgenomen van: https://www.krishnamurti.nl/

 

Kan ik voorkomen dat ik mezelf te gronde richt? 

 

Uit de convocatie van de vijfdaagse van 17 t/m 22 december in Huissen:

 

"De hierna volgende kernachtig uitspraak van Krishnamurti, die de hele meditatie-inspanning omvat, kies ik graag als thema voor onze bijeenkomst. We kunnen iedere keer een onderdeel zo grondig mogelijk behandelen. Het is zoveel dat we er een heel leven lang mee bezig kunnen zijn en steeds duidelijker ontdekken dat we pas aan het begin staan".

Maarten houtman

 

“We maken onszelf kapot door onze stemmingen, door onze opgetogenheid of onze diepe depressies. We zijn te trots om onszelf te onderzoeken of ons aan onderzoek door een ander te onderwerpen. We staan geen kritiek toe. Elke relatie die de deur naar ons hart en onze geest zou kunnen openen, kappen we af. We worden zo slim in onze weerstand, dat het met de jaren steeds beter lukt. We spelen het klaar overal anderen de schuld van te geven. We hakken op andermans fouten om de onze te verbergen. We worden steeds achterdochtiger en zoeken wat achter iedere opmerking of daad. We sluiten ons meer en meer af en raken aldoor eenzamer en geïsoleerder. Had dat allemaal voorkomen kunnen worden? Wie moet het voorkomen? De wereld? Jij of ik?

Kan ik voorkomen dat ik mezelf kapot maak? Is het mogelijk dat ik mezelf niet in de vernieling help? Als ik mezelf niet kapot maak, zal ik het ook een ander niet doen. Maar hoe kan ik het verval in mezelf stopzetten? Want die vloed van verderf is een constante bedreiging, zonder enig respijt. Hoe kan dat stopgezet worden? Stellen we die vraag ooit? Of stellen we hem pas als het te laat is, als het eindsignaal al heeft geklonken? Dan is het uiteraard te laat. Wat is het juiste moment om die vraag te stellen? De reddeloos verlorene kan die vraag niet stellen. Hij kan schuld bekennen, spijt betuigen, berouw hebben, alle denkbare goden aanroepen – maar dat is dan allemaal werk van iemand waar eigenlijk al geen leven meer in is. Het is te laat. De vraag is dus op welk moment je het verderf moet stopzetten. Is dat in de jeugd? Wanneer is het te laat?

Het heeft niets met leeftijd, tijd of omstandigheden te maken. Juist doordat we ons daarop verlaten gaan we te gronde. Die afhankelijkheid is de kiem van het verderf. We vertrouwen op dingen van buitenaf om een vervulling te vinden die nooit komt.
We verwijten de wereld zijn grauwheid. En de wereld is grauw, maar dat is hij doordat wij, jij en ik, en iedereen verder, hem grauw gemaakt hebben. We maken onszelf verwijten. Aan de buitenkant verwijt ik mezelf wat ik van binnen ben, alsof er twee entiteiten waren, terwijl er maar een is. Ik maak mezelf verwijten, maar ik besef het niet eens. Ik ben verantwoordelijk voor mijn eigen ondergang, dus verwens ik mezelf, en terecht! Maar ik besef niet dat ik het zelf ben. Wat moet ik dan doen? Die ondergang is een feit, dat is maar al te duidelijk. Het lijkt of het van buitenaf komt, maar de buitenkant is het product van het binnenste en is hetzelfde als het binnenste. Ik ben de oorzaak van dat alles. Wat kan ik doen? Wat kun je doen? Kun je jezelf echt die vragen stellen en meen je het dan ook werkelijk?

Als je die vraag stelt, beschik je over de nodige energie en is het je ernst. Met het stellen van die vraag schuifje alle andere omstandigheden opzij: tijd, leeftijd, buitenwereld. En dat komt niet voort uit iets ziekelijks, niet uit gedeprimeerdheid of uit hoop. Je staat oog in oog met iets enorms. Als je voor zo’n enorme uitdaging staat, heb je de energie om die uitdaging aan te gaan, want je bent er absoluut zeker van dat je voor jezelf verantwoordelijk bent. Dat stopt het proces van verval. Je gaf de wereld en de anderen de schuld, dat heeft veel energie opgeslorpt en je uitgeput. Nu je ophoudt anderen de schuld te geven is die energie beschikbaar, hier en nu. Die concentratie van energie is het begin van het einde van het verval. Die energie is niet van mij of van de wereld, die energie is intelligentie.” *)
 

Jiddu Krishnamurti

 

De hierop aansluitende toespraak van de maand is: "Je wezen wacht tevergeefs" 

 

*) Overgenomen uit de Nieuwsbrief van de Stichting Krishnamurti Nederland, najaar 1999 (Deze nieuwsbrief is niet meer op de website van de SKN terug te vinden) 

 

 Toespraak van de maand - november 2025

 

 "Er kwam geen einde aan zijn verwondering"

(foto: Rien Heukelom, juli 2025)

 

Geachte mede gezetenen 

 

Op 11 september jl. kwam mijn vrouw Klaaske thuis ten val en brak haar bekken. Na het eerste telefoontje naar de dokter, kwam de hele zorgmachine op gang en na een kleine omweg lag ze vijf dagen later in revalidatiecentrum ‘De Die’ in Amsterdam Noord. Voor mij een bekende plek, ik had daar jaren geleden een paar dagen voor Maarten gezorgd, die zijn knie gebroken had.

En dan sta je daar plotseling weer midden in de wereld van het leed. Je ziet het om je heen, hoort Klaaske’s verhalen over de lotgenoten die ze daar ontmoet – over de breuken, over de eenzaamheid én over de ongelofelijke inzet en meelevendheid van het verplegend personeel.

Ik ging te rade bij de toespraken van Maarten en herinnerde me zijn verhaal van de vrouw die haar hart uitstortte bij de Boeddha. ‘Vrouw, ga bij alle deuren langs en ontdek waar het leed ontbreekt’ kreeg ze te horen – en het leed bleek overal te zijn.
Toen ik deze toespraak las, realiseerde ik me plotseling dat het een heel speciale sessie was geweest. De sessie namelijk waarin Maarten geconfronteerd werd met een leerling die hem, juist door het accent dat hij legde op het leed van de wereld, met grof geschut te lijf ging. Ze verweet hem dat hij de aanwezigen een schuldgevoel wilde opdringen, dat hij ‘een Savonerola’*) was. 
Maartens reactie:

Die opmerking van Tine heeft een herinnering bij me bovengebracht, die illustreert dat de geestelijke weg uiteindelijk uitmondt in het besef dat je verantwoordelijk bent voor alles.


Present zijn in het grote gaan - toespraak Eefde december 1989, woensdagmorgen  

En toen vertelde hij over de Jood die hij in het Jappenkamp leerde kennen, die gemarteld was door de Gestapo – en medelijden met zijn beul kreeg.

Klaaske had me verteld  dat zij destijds met grote moeite naar dit verhaal luisterde, het leed kwam zo dichtbij… Het liefst sloot zij haar oren daarvoor. Ook andere sessiegenoten hadden deze ervaring.
En opeens kwam de tekst van ‘Een vergissing’ bij me boven, de convocatie voor het Tao-zen weekend van augustus 2005, die Maarten zestien jaar later schreef:

Er was eens een man die veel gruwelijke dingen had meegemaakt.
Op een dag dacht hij: ‘Zo zit het in elkaar, ik zal er de mensen van vertellen’.
Dat was natuurlijk heel aardig van die man. Misschien kon hij ze zo voor veel onheil behoeden.
Maar hij vergat door dat zo-zit-het-in-elkaar aandacht te geven aan wat dagelijks om hem heen gebeurde. Ook vergat hij te kijken naar hoe het om hem heen was.
Het liep uit op een ongeluk. Toen hij in het ziekenhuis bijkwam uit de verdoving, langzaam, stukje bij beetje, leek alles nieuw. Ieder moment was kostbaar. Iedere ademhaling veranderde iets in zijn lichaam. Er kwam geen einde aan zijn verwondering.
 Als hij de mensen hier eens van vertelde, zó dat ieder op zijn wijze er mee verder kon

 

Maarten Houtman, Een vergissing, Convocatie Tao-zen weekend augustus 2005.

  

*) Dominicaner boeteprediker en kerkhervormer uit Florence, die zich richtte tegen de pauselijke aflaat en het morele verval van zijn tijd. Hij belandde in 1498 op de brandstapel.

 

Hein Zeillemaker
 (met dank aan Klaaske, met wie het inmiddels een stuk beter gaat).

 

 Toespraak van de maand - oktober 2025

                             fresco: ‘Adam die de dieren benoemt’ van Theophanes Strelitzas, 1527

De toespraak van de maand komt uit een sessie die onlangs teruggevonden werd. Het geluid stond nog niet op het web en de tekst was nog niet uitgetikt. Vele handen hebben gewerkt aan deze publicatie op internet. De tekst werd gecorrigeerd nadat een computer-programma de gesproken tekst omgezet had in een tekstbestand. Deze nieuwe Adam had wel wat moeite met Maartens namen, dus redactie was nodig.

“Wij leven vanuit de namen”, zegt Maarten, en daar proberen we het niet-waarneembare terug te vinden. Maar het wordt niet gevonden door onze inspanning. “Het is iets wat onverwacht, net als een klein koeltje binnenkomt, en weer verdwijnt”, zegt hij.

In deze toespraak laat hij ons zien wat ons “leven met de namen” betekent.

_{Klaaske Fokkens}

 Toespraak van de maand - september 2025

                      Uitzicht vanuit Dzogchen Beara, Tibetaans meditatiecentrum in Ierland, 
                                              aan de Atlantische kust (foto: Ingrid Bakker)

 Niet alleen voor je eigen heil ...

“Dit gesprek tussen ons kan misschien een hulp zijn om het voor jezelf te gaan onderzoeken. Want ieder mens kan dat, zodra hij ziet dat het heel erg nodig is, niet alleen voor hemzelf, maar voor alles in de wereld. Dat kán een mens. Dan is hij niet meer voor zijn eigen heil bezig, want hij ziet dat hij onlosmakelijk verbonden is mét de wereld, mét z’n lichaam.”    

Zo leidde Maarten Houtman deze toespraak in

                                     

 

  Toespraak van de maand - augustus 2025 

 

De binnenhof van de Emmaus Priorij

foto: Ingrid Bakker 

 

Klooster 

 

Jullie hebben al lang opgemerkt dat we veel intenser zitten als we met elkaar oefenen, dan in ons eentje thuis.
Dat zou, als je alle andere aspecten van het kloosterleven even buiten beschouwing laat, wel eens de kernbeleving van de kloosterling kunnen zijn en die van ons, als we meerdere dagen samen oefenen en we elkaar ook buiten de meditatieruimte meemaken.
Dan hebben we wel het voordeel en niet het nadeel van altijd bij elkaar zijn.
Altijd bij elkaar, buiten de samenleving, blijkt vernauwend en ergernis bevorderend te zijn, zoals ik in kloostergemeenschappen heb meegemaakt.
Wat zegt dat ons?
Dat we alle mogelijkheden van samen oefenen moeten aangrijpen en zien of we thuis niet met een of meerderen kunnen oefenen.
Want het doordringen tot je totale zelf heeft het nodig los te komen van de altijd terugkomende beelden die je op je eentje tegenkomt.
Nu het georganiseerde samen zitten terugloopt, kunnen we dat misschien compenseren.

 

Uit de convocatie voor de 5-daagse van december 2006 te Mennorode

 Toespraak van de maand - juli 2025

De volle maan had woensdag 11 juni 2025 een bijzondere kleur.
Tussen 22.45 en 23.15 kon je deze 'aardbeienmaan' zien. (Bron: AD)

Verliefdheid .... het moment dat je even uit het raamwerk gevallen bent.

 

“Dat is toch eigenlijk een groot wonder, dat dat dus kán, dat dat raamwerk waar je je hele leven in functioneert, plotseling weg is. Dat is echt een veel groter wonder dan al de verhalen over zenmeesters. Dat is namelijk de kern van de zaak, dat je niet meer voelt, denkt, handelt, oordeelt, volgens van te voren vastgestelde normen.”

 […]

“Dat is nogal wat, wat ik hier zeg, maar het is gewoon waar. En iedereen van jullie kan dat in zijn eigen leven opmerken. Op het moment dat je – zeggen wij dan – verliefd bent, dat er een mens op de wereld is die alles voor je betekent, op dat moment ben je even uit het raamwerk gevallen. Je hoeft niet met je wil te werken, je bent héél graag bij die mens. Je hebt er alles voor over om bij die mens te zijn, alles...”

 

Aldus Maarten in de toespraak voor deze maand: de toespraak

van maandagmorgen tijdens de vijfdaagse van december 1994:

De geest moet volslagen vrij zijn (klik hier)                                       

 Toespraak van de maand - juni 2025

    Vrolijke Berg van Hanna Mobach (1983)

Niets doen 

 

Het was tijdens mijn eerste meditatieweekend. Dat werd je toen geacht te volgen als aanvulling op de wekelijkse groep ‘Integrale meditatie op basis van Za-zen’, zoals Maarten het destijds noemde. Na het gebeuren enige tijd aangekeken te hebben, vroeg ik Maarten: “Als ik ‘zit’, mag ik dus niet naar de vogeltjes luisteren?” Alsof hij me een bevel gegeven had.

 

Misschien was het nog een tic van mijn militaire dienst. Het kan natuurlijk ook zijn dat het veel eerder in mijn jeugd ontstaan was.
 Hoe dan ook, ik zat met de brokken. 

 

Nu begin ik te begrijpen dat het dat ‘niets doen’ was waar ik absoluut niet toe in staat was.
 Wat een oneindig lange weg… 



 

In de toespraak voor deze maand zegt Maarten: “Ja, en dan is het ‘zitten’, net als alle oefeningen, gewoon een hindernis”. 

 

Zo ervaar ik het ook nog steeds. Als ik mezelf tot zitten zet, dan schrik ik gewoon als er buiten een luidruchtige vogel voorbijvliegt. Die mag er kennelijk nog steeds niet zijn…
 

Dus dat is wat Maarten hier met die ‘studie van het bewustzijn’ bedoelt: alleen maar waarnemen hoe ik met m’n eigen ‘zitten’ omga. En natuurlijk heb je dan regelmatig de neiging om dat ‘oefenen’ weg te gooien…
 

In de Zeven gesprekken met een leerling die ik in de jaren negentig met Maarten had, bracht ik het nog een keer ter sprake. “Maarten, móet dat nou, dat zitten?”


“Nou,” antwoordde Maarten, “ik zou het toch maar doen Hein.”

 

En daar heb ik me aan gehouden.

Hein

 Toespraak van de maand - mei 2025

                    Zwarte Prinses (1999) - Hanna Mobach

'Healing Tao': een steun bij het zitten

Tao-zen begon eigenlijk op de dag dat Epi van de Pol, onze Tai-chi leraar op de vijfdaagse sessies van Maarten Houtman, de Taoïstische energiemeester Mantak Chia naar Hotel Krasnapolski in Amsterdam liet overkomen, om een demonstratie te geven van 'Healing Tao', het 'Universal Healing Tao System'.
Maarten moedigde zijn leerlingen aan om er heen te gaan en er kennis mee te maken. En zo raakte ik er ook verzeild.

Na afloop van de bijeenkomst zat Maarten op de gang in diep gepeins verzonken, alsof hij in hevige tweestrijd verkeerde. Zo had ik hem nog nooit gezien…
Dat moet het moment geweest zijn dat hij de knoop doorhakte en besloot de 'methode Chia' in zijn eigen onderricht op te nemen – en zo de ‘Tao’ naast 'Zen' een volwaardige plaats te geven.

Ik maakte van dichtbij mee wat de gevolgen waren. Binnen een jaar schreef Maarten zijn Aanwijzingen bij de Tao-zen meditatie, dat we samen achter de computer drukklaar maakten. Vervolgens liet hij ook nog een Engelse vertaling maken – die weer verwerkt moest worden, met afbeeldingen-met-bijschriften en al.
Daarna volgde het doorslaggevende traject: het uitrollen van dit project voor de leerlingen, met gesproken instructies en eindeloos veel praktisch onderricht. Ook deze toespraak van de maand behoort daartoe
Beslissend voor deze omslag was dat de energie-oefening Maarten zelf diep geraakt moet hebben. Zo vertelde Epi dat Maarten bij het 'push-hands', een cruciale balansoefening in Tai-chi, sindsdien niet meer omver te krijgen was…
Voor Maarten zelf zal de doorslag gegeven hebben dat de ‘healing Tao’ voor een welkome steun is bij het zitten: de energie-beleving verruimt het lichaamsbewustzijn en kan je zo bevrijden van te veel opzet.

Hein

Hieronder twee citaten van Maarten

Herkomst

“De taoïstische oefeningen die hier worden gegeven, zijn ontleend aan de compilatie die Mantak Chia, een taoïstische meester uit Thailand heeft gemaakt van de oorspronkelijke, jammer genoeg verstrooid geraakte oefeningen. Het is zijn grote verdienste oude geschriften, en meesters die er nog van wisten, te hebben opgezocht om tot een complete instructie te komen en die in moderne taal weer te geven.
Het is dan ook met grote dankbaarheid dat wij het hier kunnen weergeven. De navolgende oefeningen zijn een combinatie van de taoïstische oefeningen en de ademoefeningen uit de zen traditie. Deze combinatie moet eens in China de Ch’an meditatie zijn geweest (Zen in Japan genoemd), waarbij de taoïstische oefeningen verloren gingen en de ademoefening van Zen overbleef.” 

De beleving van de oefening (1e alinea)

“Als je de oefening een poos gedaan hebt, dringt de eenheid en samenhang van je lichaam met zijn miljarden cellen zich onvermijdelijk aan je op. Cellen die onafgebroken, tot aan je sterven, met grote precisie hun werk doen.
Je beleeft die samenhang, al oefenend, steeds dieper om tenslotte wat je voordien in onderdelen in je lichaam ervoer, gelijktijdig te ervaren. Die ervaring maakt je voorzichtig met het beoordelen van de wereld en de mensen om je heen.” 

_{Beide citaten uit: Aanwijzingen bij de Tao-zen meditatie door Maarten Houtman}

  Toespraak van de maand - april 2025 

         foto: Aloys Baets

Afgelopen maand nam Aloys deze foto in het Bloesempark van het Amsterdamse Bos. Hij dacht dat het wel iets zou zijn voor deze toespraak van de maand. En het is waar: als je de prachtig bloeiende bomen ziet, dan lijkt elke oefening plotseling heel eenvoudig. Maar als ik zo iets tegenkom, dan moet ik tegelijkertijd denken aan Wim de Bie en zijn leraar Duits... De toespraak is in een andere lay-out ook te vinden op de website van Maarten Houtman.

Rien

 Toespraak van de maand - maart 2025

            foto: Rien Heukelom

Restloos leven is een kunst

Lieve mensen, het zijn moeilijke tijden. Als je net gelezen en gezien hebt hoe de Oekraïense president Zelensky op z’n ziel is getrapt voor het oog van de wereld, geschoffeerd door onze ‘leiders’, dan voel je het ongeloof in je opkomen, de woede, en het mededogen. En je vraagt je af: hoe is dit in godsnaam mogelijk… 

In ‘Jezelf de gelegenheid geven om te veranderen’, Maarten’s toespraak voor deze maand, lijkt het wel alsof hij in dit verhaal over ‘aandacht’, precies naar dit punt toewerkt:

“Je weet het héél erg goed wanneer je aandachtig bent, dat hoeft niemand je te vertellen. Op dat moment accepteer je de wereld zoals die is. En jezelf ook.

En je blijft – laten we elkaar geen sprookjes vertellen – je blijft zien wat de tekorten zijn. Wat de ellende is in de wereld. Wat de moeilijkheden zijn vlak om je heen. Wat er met je partner gebeurt, met je naasten, met je kinderen. En dat is allemaal niet zo mooi, dat zie je heel goed.

Maar je wilt het niet meer weg hebben, dat is het grote verschil. Je ziet de onvermijdelijkheid van alles wat er gebeurt.

En je ziet ook dat het heerlijk zou zijn, als dat veranderen zou. En dan ben je terug bij jezelf, dan ben je niet meer buiten jezelf. Dan ben je terug bij jezelf, want dan weet je waar dat in zit.

Zo is dus dan de kloof geslecht tussen alles wat er in de wereld gebeurt, en wat jij bent en hoe jij leeft. Dan hoef je je dus niet meer in te spannen om de wereld te verbeteren, of jezelf te verbeteren. Je weet waar het van afhangt.”

Hein

  Toespraak van de maand - februari 2025

                     foto: Klaaske Fokkens

Wolken

Vanmorgen was het even stil in huis. De dag van gisteren, waarin de onrust van de voorbije week wegebte, had nog nageklonken. De stilte overviel me terwijl ik naar de wolken keek. De lucht was blauw en daarin dreven ze voorbij. Het was alsof de tijd voor mijn ogen verstreek, schuld-loos, doel-loos. In dat stille moment was er niets dat aan me trok. Ik ging alleen maar mee met het verstrijken van de tijd.

Toen het weer voorbij was mijmerde ik verder over ‘de tijd’. Ik bladerde door de toespraken van Maarten en vond ‘Jezelf de tijd geven’, een toespraak uit Huissen, december 1999, zondag. En zo kwam het dat dit de toespraak van de maand februari 2025 werd: https://taozen.nl/jezelf-de-tijd-geven/ Een toespraak opgenomen op video en ook als e-book uitgegeven (Tao-zen cahier 4#).

Klaaske Fokkens

 Toespraak van de maand - januari 2025

Het onbenoembare heden 

Hoe belangrijk het uitgangspunt van de ‘eigen ervaring’ is op onze weg, realiseerde ik me eens te meer bij het gesprek dat volgde op Durven zijn die je bent, een toespraak van Maarten Houtman tijdens de Mennorode-sessie van december 2005. Het is ook de ‘toespraak van de maand’ voor januari 2025.
Dat gesprek begon zo:

Vragensteller: Naar aanleiding van het gesprek gisteren over de Boddhisattva, aan wie Ton Lathouwers dat idee van het plaatsvervangend lijden verbindt, moet ik denken aan jouw verhaal over een heilige in het kamp. Je vertelde dat toen er iemand gemarteld werd, hij die ondersteunde en min of meer zijn lijden op zich nam.

Maarten: Dat was een heel bijzonder iets…

Vragensteller: Maar dat was Jezus ook.

Maarten: Dat weet ik niet, daar ben ik niet bij geweest. Dat is het grote punt. Van Jezus hebben we verslag gekregen, op allerlei manieren, waarvan we niet weten of het juist is. Maar wat ik daar meemaakte, zag ik zelf gebeuren.

Protestants-christelijk opgevoed als ik ben, was het voor mij een kleine schok wat Maarten hier zei. Ik had het optreden van Christus altijd als een ‘gegeven’ beschouwd – een geloofsgegeven.
 Geloof is eeuwenlang een kernwaarde geweest in onze samenleving, zo ben ik zelf ook opgevoed. Terwijl het uitgangspunt van de eigen ervaring daaraan voorbijgaat. Radicaal, er zit geen millimeter ruimte tussen… Dat kom je allemaal in jezelf tegen, hoe verder je de weg gaat.
 Radicaal - dat ‘durf te zijn wie je bent’ is niet voor de poes. Het lijkt strijd te voorspellen, met jezelf, met je omgeving… 
Gelukkig geeft Maarten ons wel een aanwijzing mee: dat alledaagse menselijke warmte jou én de ander kan helpen dóór te gaan op die weg.

Hein Zeillemaker