Toespraak van de maand - april 2026

Exodus 

Trappenhuis van het Stedelijk Museum in Amsterdam tijdens  ‘Sag mir wo die Blumen Sind…’,
de dubbeltentoonstelling met het Van Gogh Museum van het werk van Anselm Kiefer in 2025.

“Exodus gaat niet alleen over de Holocaust; het gaat ook over grenzen en het idee dat grenzen illusies zijn. Ze zijn beweeglijk, geen realiteit. We proberen zelfs grenzen in de hemel te hebben, zoals we die ordenen met sterrenbeelden. Het gaat dus niet alleen over de uittocht van de Joden die Egypte ontvluchtten, maar over het algemene idee van verlossing en de migratie van mensen. Het is ook een persoonlijke uittocht, een ontsnapping aan jezelf.
Ik besta in alle tijd. We hebben onze menselijke tijd, tussen de zeventig en honderd jaar, en we hebben geologische en kosmische tijd. Ik ben in alle drie; ik kan ze niet van elkaar scheiden. Ik ben onderdeel van de rotsen en onderdeel van deze beweging; ik ben in de stenen en onderdeel van de erosie.”

Anselm Kiefer, in: The painting of history’ , interview in BOMB Magazine, maart 2023

Toespraak:  Ergens bij stilstaan zonder erover te denken

 

 

 

Ove Knausgård wilde heel graag weten wie Anselm Kiefer was, omdat hij geen vat op hem krijgt: „Meer dan alle andere kunstenaars van onze tijd is hij zo’n kunstenaar, omdat zijn werk zo monumentaal is, zo geladen met tijd, zo beladen met geschiedenis, terwijl het private, kleine en persoonlijke ontbreekt.”

Toespraak van de maand - maart 2026

Op de drempel van de eeuwigheid

Een van de hoofdzaken is dat wij moeten begrijpen dat we, wat we ook willen bereiken in ons leven – en dan doel ik speciaal op geestelijk terrein – dat wij alleen maar iets kunnen bereiken als we onze situatie waarin we zijn, én onszelf zoals we zijn, volledig accepteren.
Nu, wat is één van de meest opvallende dingen? Dat is dat je op aarde bent, dat je geboren bent, dat je dus een vorm hebt, dat je een lichaam hebt. Je bent dus niet in de hemel.
En het is ook niet de bedoeling dat je in de hemel bent, je bent op aarde. Je bent hier. In de situatie waarin je bent, met het lichaam dat je hebt, met de gebreken die je hebt, de mogelijkheden die je hebt. Met de fantasieën die je hebt, met de onzinnigheden die je hebt. Zo ben je, dat is jouw vertrekpunt, en geen ander.                                                                                                                            Maarten Houtman, Het komt vanzelf…

In mei 2020 bracht ik, gestrand op weg naar een verre bestemming, een onvoorzien bezoek aan het Kröller Müller Museum.
 Ik was bij de ingang van de Hoge Veluwe al gewaarschuwd dat bezoek aan het museum nog steeds aan het corona regime onderhevig was: ‘Uitsluitend op afspraak…’
Maar vertrouwend op mijn goede gesternte, mijn museumkaart en mijn zeventien Tropen(museum)jaren als suppoost, wist ik toch binnen te komen. Eenmaal binnen had ik alleen maar belangstelling voor Van Gogh…
Al gauw liep ik de vertrouwde zalen binnen – waar nu overal bordjes hingen met ‘Maximaal vier personen’. Nauwelijks was ik, binnen het quotum, een zaal binnengelopen, of ik zag onderstaand schilderij hangen.
 Er voer een kleine schok door me heen…

 

Vincent van Gogh, Treurende oude man 1890,

ook bekend als Op de drempel van de eeuwigheid.

(Kröller-Müller Museum, 80x64cm)

Ik was dit werk pas nog online tegengekomen – weliswaar in een totaal onverwacht verband. Het had me sterk geïntrigeerd. Maar waar was dat?

Toen ik aan het eind van de dag thuiskwam, bladerde ik door mijn browser-geschiedenis. Ik vond de eerste aanwijzing in een toespraak van Maarten Houtman: Het komt vanzelf…, (Tao-zen sessie december 1993), als hij onder andere Johannes van het Kruis noemt. Verder zoekend vond ik een artikel op Wiki over Johannes van het Kruis, mét dit schilderij van Van Gogh.
 De cirkel was rond.



 

Een week geleden kwam ik het schilderij van Van Gogh weer tegen en schoot me de zoektocht uit 2020 te binnen. De toespraak van Maarten had vijf jaar geleden diepe indruk op me gemaakt. Ik luisterde er opnieuw naar en werd weer ‘gegrepen’. En via deze omweg werd ‘Het komt vanzelf…’ de toespraak van maart 2026.

Hein Zeillemaker, februari 2026