Overtocht naar de andere oever

Het verhaal van ‘Bootjes’ - installatie gemaakt voor hospice ‘Veerhuis’ in Amsterdam

Mijn man, Maarten Houtman, verbleef in de herfst van 2010 twee maanden lang in hospice ‘Veerhuis’ in Amsterdam, waar hij gastvrij opgenomen werd. Ook voor mij was het een bijzondere periode, omdat hij nog wel in de buurt was, maar vele handen het werk verrichtten waar ik al die tijd vrijwel in m’n eentje voorstond.

Als dank voor de zorg en warmte waarmee de vrijwilligers de bewoners van dit huis begeleiden naar de andere oever, besloot ik voor elk van hen een bootje te maken, totaal vijftig in getal.

Ik begon met het bootje dat ik het beste kende, ik had het getekend in 1984 voor de omslag van Maartens eerste boek over meditatie, ‘Zen; notities onderweg’. Het bestaat uitsluitend uit bijeengebonden bamboe stammen met een lage boeg, een rustende visser en een mand voor de vis. Het zou in klei erg breekbaar zijn.

Daarna maakte ik een aantal zeilbootjes, met de visser rustend op de voorplecht, als een kleine boeddha. Kajaks, roeibootjes, een paar veerponten, een slank vaartuigje met twee vrienden volgden.

Ik werkte met wit- en roodbakkende klei, penseelde een beetje kobalt, ijzeroxide en mangaan op de witte klei. Zo gingen ze de oven in. Daarna werden de witbakkenden in een romig wit glazuur gedoopt en gestookt; een aantal roodbakkenden gingen mee en werden prachtig paars.

Al werkend werd duidelijk dat deze bootjes erg ongelijksoortige - om niet te zeggen: oneerlijke - cadeautjes zouden worden, en dat zij als groep veel sterker waren en ook als zodanig gepresenteerd en geplaatst moesten worden.

Dat heeft mij veel kopzorgen gekost en het duurde lang voor ik tevreden was met de plaatsing zoals die tenslotte geworden is: een lange smalle drager van geëtst spiegelglas waarop de bootjes voortvaren in een wisseling van maat en ritme, hoog en laag, wit en rood, met de zware accenten van paars en bruin in contrast met de luchtigheid van het romig wit. En dat alles op het zachtgroene ‘water’.

Wat was de inspiratie - behalve bewondering en dankbaarheid voor de mensen die in het ‘Veerhuis’ werken, om er het laatste huiselijke huis van te maken voor de grote overtocht?

Dat was het motto in Maartens boek ‘Zen; notities onderweg’:

Laat je maar gaan, de stroom trekt,

vergeet de zwaarte,

vergeet het bekende,

en dans weg in de stroom,

water in water

Amsterdam, december 2012, Hanna Mobach

Meer informatie over het werk van Hanna Mobach vindt u op www.hannamobach.nl

Ontmoetingen

door Hein Zeillemaker

Wanneer ik welke Hans Kraak nu voor het eerst ontmoette, weet ik niet meer.
Op zekere dag verscheen er een oudere man – groot, karakteristieke kop – op de kade in Amsterdam waar we met onze woonboot lagen. Bij de ingang van het souterrain van het grachtenhuis op de hoek stond hij daar met zijn schilderwerk, de doeken uitgestald langs de straat. Telkens als ik er langs kwam, keek ik er met enige verwondering naar.
Toen kwam ik dezelfde man bij Maarten tegen, Hans Kraak bleek hij te heten. Hij straalde een zekere warmte uit, maar leek me geen gemakkelijk heer. Wel groetten we elkaar nu voortaan op straat en op zekere dag is hij ook in de woonboot geweest.
Weer later verscheen hij ook in de ‘niet-weters’-groep, op uitnodiging van Maarten. Hij heeft daar enige tijd meegedraaid, maar bleef toch een eenling én iemand die Maarten regelmatig tegensprak (wellicht omdat ze leeftijdgenoten waren). Ik hoorde dat hij een gepensioneerd ‘zeekapitein’ was.
Maar net zoals hij uit het niets verscheen, was hij plotseling ook weer verdwenen, uit tao-zen, uit de stad – zijn mini-galerie was inmiddels allang opgedoekt. We hoorden dat hij in Bilthoven een plek voor zijn oude dag had gevonden. Ik was toch een beetje aan hem gehecht geraakt …
Toen ik – nu vele jaren later – onlangs een mailing verstuurde over ‘Shaking zen’, kreeg ik onverwacht een uitvoerig bericht van Hans, waarin hij stilstond bij zijn verhaal met Maarten.

Het verhaal van Hans Kraak geef ik – met zijn toestemming – graag aan jullie door:

Beste zengenoten,

Ik kreeg een mailtje over ‘Shaking zen’, waarin verteld wordt over de nieuwe loot aan de Tao-zen stam. De website heb ik uiteraard ook gelezen.
De wisselwerking tussen lichaam en geest is voor mij een basisgegeven; en ook het effect van beweging, wat bij de dansen van de primitieve culturen al een rol speelde. Of je beweegt met dansen, joggen, tai chi, het heeft hetzelfde effect.
Als je je daarvan bewust kunt zijn, vind je in het dagelijks leven al overal de oefening: ‘ga naar binnen toe’. Voor mij begint dat aan het begin van de dag met de Feldenkrais-oefeningen voor het ontbijt (ik hoor Greet Wicart zeggen: ‘Voel na’). En op weg naar het centrum om boodschappen te doen: hoe loop je? Loop je ritmisch?
Koersveranderingen zijn mij ook niet vreemd. In mijn eerste gesprek met Maarten in Maarssen, vertelde ik hem: ik loop weg als je met leerstellingen aankomt. Zijn enige antwoord was: ‘Blijf maar weglopen.’

Beeldenstorm

Khadim Ali, The Haunted Lotus, gouache en bladgoud op Wasli-papier

Enkele nabeelden van de 13^e Documenta

We leven in een wereld van beelden, beelden die zich in ons vastzetten als meningen, principes, idealen en wereldbeschouwingen. En we koesteren het wereldbeeld dat we hebben en zijn bereid te vechten voor onze ver-beelding van de werkelijkheid, voor onze heilige huisjes …

Maar ook al zijn we in die zin ‘fundamentalisten’, soms kunnen we, ronddwalend in ons vertrouwde landschap, even zien hoezeer al die beelden onze horizont vervuilen en haast geen ruimte meer laten om waar te nemen – en we smachten naar de openheid van een nieuwe, onbelaste wereld …

Als je een aantal dagen rondloopt op de Documenta, de vijfjaarlijkse kunstmanifestatie in Kassel, word je natuurlijk overstelpt met nieuwe beelden. Onwillekeurig ga je op zoek naar beelden die niet toevoegen aan het bekende, maar een bevrijdende werking hebben …

De 13^e aflevering van Documenta speelt zich niet alleen in Kassel af, maar wordt ‘fysiek en conceptueel’ ook op een aantal andere locaties gehouden, met name in Afganistan. Daarbij is de blik gericht op de omstandigheden waaronder kunstenaars werken. Kaboel en Bamiyan spelen daarin een centrale rol, “omdat kunstenaars hier, naast een toestand van hoop, veelvuldig een staat van beleg ervaren, samen met terugtrekking en blootstelling.”

Het gebeuren in Bamiyan, waar de Taliban in 2001 twee monumentale zesde-eeuwse zandstenen boeddha’s opbliezen, heeft destijds diepe indruk op me gemaakt. Het was het jaar waarin ook die andere tweevoudige beeldenstorm plaatsvond …

Voor Maarten

Te Doeterniettoe om Nooittelaat

daar heeft zij met mij afgesproken.

Ach mijn ah en au is zij,

het hondsdiep van mijn nooddruft,

de skipbreuk van alle sekerheid.

Frans Kuipers