Toespraak van de maand - november 2026

                                               “Laatste uren van de dag”, 2017 (acrylverf op doek, formaat 45 x 90cm)
                                                                              Michiel Schrijver, geb. 1957,
                                                           Nederlands schilder van surrealistische architectuur

 

Over de dood

Het was puur toeval dat ik in NRC dit prachtige interview met een prachtige vrouw zag: Noraly Beyer: ‘Ik ben erg jaloers op huilende mensen. De dood is zo wreed’. En vervolgens Maarten in De adem als vriend hoorde zeggen ‘dat er niets liefelijker dan de dood is’ – ik zie hem daar nog in het ziekenhuis liggen, met ernstige ogen na zijn gesprekje met mijn shake-vriendin Erna, die worstelde met haar eigen dood.

Hoe kunnen twee werelden zover uit elkaar liggen?
Bij Noraly was de de aanleiding de dood van haar geliefde Joost Prinsen, die stapelgek op haar was. Bij Maarten de terugkerende verhalen van de uitgeteerde stervenden in het kamp, die hij daar als verpleger aanhoorde – ze hoefden niets los te laten, alles was hen ontnomen.
Maar ik zie ook mij eigen hechting aan mijn geliefde, die ik voortdurend bang ben te verliezen.
Eén troost: Maarten kon ook dodelijk ongerust kon zijn, als Hanna onverwacht laat thuis was.
Hoe wij aan het leven hechten…

_{Hein Zeillemaker}

 Toespraak van de maand - augustus 2026

                                                    foto: Rien Heukelom (13 mei 2019 bij Teleport Towers Amsterdam)

                                                                   Toespraak van de maand

 

Toespraak van de maand - juni 2026

 

De minnaars in hun tuin, Hanna Mobach (1995)
Terracotta, koperlasdraad, latoenkoper en kopergaas 38x32x38cm

        

                                                                                                    Marc Tiefenthal 

                Bij deze toespraak van de maand
 

 Verhaal 

                                                                                                                  Maan -  foto: Rien Heukelom

Stroomstoring

Op maandag 20 april jl., rond 21 uur, zijn de buren en ik bezig met onze dagelijkse hebbelijkheden en onhebbelijkheden. Kinderen worden naar binnen geroepen, ruzies tussen buren en/of echtelieden worden beslecht, portieren van auto’s worden dicht geslagen, fatbikes zoeven over het trottoir en het dopplereffect van de dieselmotoren van de traag voorbijgaande binnenvrachtschepen is nauwelijks merkbaar. En ik? Ik kijk naar hoofdinspecteur Kurt Wallander. Dat de zon bezig is onder te gaan, merk ik nauwelijks. Wel zie ik buiten hier en daar een lamp aanflitsen. En dat moet ik ook doen, want anders is het beeld van het beeldscherm te scherp. Ik ben volledig gespitst op de vraag van Wallander wie de celliste zo lelijk heeft toegetakeld.

Plotseling floept het beeldscherm uit. Ook de lamp is uit. Verbaasd kijk in mijn schemerige kamer. De koelkast, de CV-ketel, het klokje op de oven, de computer, allemaal doen ze het niet meer. Niets werkt meer. De tijd is weg. Ik ga naar buiten. Ook bij de buren is alles donker. En de straatverlichting is ook uit. Alles naar het noorden is donker. Alleen de verlichting van het cruiseschip aan de zuidoever van het IJ is verlicht. Ik denk nog: zij wel natuurlijk.

De buren zijn eveneens naar buiten gekomen. Eén roept: “Potverdomme: ben ik net mijn telefoon aan het opladen, valt de stroom uit”. Een ander zegt: “De hele wijk van Vogelbuurt tot IJplein zit in de chagrijn”. Een derde zegt: “Iemand op de Havikslaan wilde zijn heggenschaar testen en heeft toen een kabel doorgeknipt”. Ik vraag: “Hoe weet je dat?” De man haalt zijn schouders op: “Gehoord….” Een grapjas zegt tegen zijn vrouw: “Dat wordt over negen maanden naar de burgerlijke stand Fien.” Zijn vrouw lacht en wij ook.

Er ontstaat een begin van een gevoel ergens samen voor te staan dat direct om een oplossing vraagt, en iedereen lijkt zich bewust van dat gevoel. Want iemand roept: “We weten nu een klein beetje waar de Oekraïners voor staan. Gelukkig lossen ze het hier nog op. Althans dat verwachten we. Maar daar is er niemand voor’. Iedereen beaamt het

Toch gaan we weer onze eigen woning binnen. Ik kijk op mijn telefoon; de netbeheerder weet nog niet wanneer de stroomstoring voorbij is. Ik steek een kaars aan. Maar die voegt nauwelijks iets toe aan het wegtrekkende licht. De batterij van mijn telefoon wil ik sparen. Want hoe lang gaat het duren? Ik zit in het donker in mijn stoel. Ik kan geen enkele afleiding verzinnen. Ik kan nergens bij.

Hoe lang ik zo gezeten heb, weet ik niet. Ik voel geleidelijk de kramp van de afwezigheid van afleiding mijn lichaam binnengaan, oftewel de demon van de verveling wil mijn lichaam overnemen. Dan verschijnt voor mijn geestesoog de glimlach van Maarten. Hij zegt: “Ga er maar aan staan, Rien. Kijk eens wat het wil en niet naar wat jij wilt. Je kunt het”. Mijn lichaam ontspant zich. Dan besluit de netbeheerder het licht weer aan te doen. Het is kwart voor elf.

Rien Heukelom 
 

 

Toespraak van de maand - april 2026

Exodus 

Trappenhuis van het Stedelijk Museum in Amsterdam tijdens  ‘Sag mir wo die Blumen Sind…’,
de dubbeltentoonstelling met het Van Gogh Museum van het werk van Anselm Kiefer in 2025.

“Exodus gaat niet alleen over de Holocaust; het gaat ook over grenzen en het idee dat grenzen illusies zijn. Ze zijn beweeglijk, geen realiteit. We proberen zelfs grenzen in de hemel te hebben, zoals we die ordenen met sterrenbeelden. Het gaat dus niet alleen over de uittocht van de Joden die Egypte ontvluchtten, maar over het algemene idee van verlossing en de migratie van mensen. Het is ook een persoonlijke uittocht, een ontsnapping aan jezelf.
Ik besta in alle tijd. We hebben onze menselijke tijd, tussen de zeventig en honderd jaar, en we hebben geologische en kosmische tijd. Ik ben in alle drie; ik kan ze niet van elkaar scheiden. Ik ben onderdeel van de rotsen en onderdeel van deze beweging; ik ben in de stenen en onderdeel van de erosie.”

Anselm Kiefer, in: The painting of history’ , interview in BOMB Magazine, maart 2023

Toespraak:  Ergens bij stilstaan zonder erover te denken

 

 

 

Ove Knausgård wilde heel graag weten wie Anselm Kiefer was, omdat hij geen vat op hem krijgt: „Meer dan alle andere kunstenaars van onze tijd is hij zo’n kunstenaar, omdat zijn werk zo monumentaal is, zo geladen met tijd, zo beladen met geschiedenis, terwijl het private, kleine en persoonlijke ontbreekt.”

Toespraak van de maand - maart 2026

Op de drempel van de eeuwigheid

Een van de hoofdzaken is dat wij moeten begrijpen dat we, wat we ook willen bereiken in ons leven – en dan doel ik speciaal op geestelijk terrein – dat wij alleen maar iets kunnen bereiken als we onze situatie waarin we zijn, én onszelf zoals we zijn, volledig accepteren.
Nu, wat is één van de meest opvallende dingen? Dat is dat je op aarde bent, dat je geboren bent, dat je dus een vorm hebt, dat je een lichaam hebt. Je bent dus niet in de hemel.
En het is ook niet de bedoeling dat je in de hemel bent, je bent op aarde. Je bent hier. In de situatie waarin je bent, met het lichaam dat je hebt, met de gebreken die je hebt, de mogelijkheden die je hebt. Met de fantasieën die je hebt, met de onzinnigheden die je hebt. Zo ben je, dat is jouw vertrekpunt, en geen ander.                                                                                                                            Maarten Houtman, Het komt vanzelf…

In mei 2020 bracht ik, gestrand op weg naar een verre bestemming, een onvoorzien bezoek aan het Kröller Müller Museum.
 Ik was bij de ingang van de Hoge Veluwe al gewaarschuwd dat bezoek aan het museum nog steeds aan het corona regime onderhevig was: ‘Uitsluitend op afspraak…’
Maar vertrouwend op mijn goede gesternte, mijn museumkaart en mijn zeventien Tropen(museum)jaren als suppoost, wist ik toch binnen te komen. Eenmaal binnen had ik alleen maar belangstelling voor Van Gogh…
Al gauw liep ik de vertrouwde zalen binnen – waar nu overal bordjes hingen met ‘Maximaal vier personen’. Nauwelijks was ik, binnen het quotum, een zaal binnengelopen, of ik zag onderstaand schilderij hangen.
 Er voer een kleine schok door me heen…

 

Vincent van Gogh, Treurende oude man 1890,

ook bekend als Op de drempel van de eeuwigheid.

(Kröller-Müller Museum, 80x64cm)

Ik was dit werk pas nog online tegengekomen – weliswaar in een totaal onverwacht verband. Het had me sterk geïntrigeerd. Maar waar was dat?

Toen ik aan het eind van de dag thuiskwam, bladerde ik door mijn browser-geschiedenis. Ik vond de eerste aanwijzing in een toespraak van Maarten Houtman: Het komt vanzelf…, (Tao-zen sessie december 1993), als hij onder andere Johannes van het Kruis noemt. Verder zoekend vond ik een artikel op Wiki over Johannes van het Kruis, mét dit schilderij van Van Gogh.
 De cirkel was rond.



 

Een week geleden kwam ik het schilderij van Van Gogh weer tegen en schoot me de zoektocht uit 2020 te binnen. De toespraak van Maarten had vijf jaar geleden diepe indruk op me gemaakt. Ik luisterde er opnieuw naar en werd weer ‘gegrepen’. En via deze omweg werd ‘Het komt vanzelf…’ de toespraak van maart 2026.

Hein Zeillemaker, februari 2026

 Toespraak van de maand - februari 2026

 

Hana Mobach, ‘De Engel’, 2012-2013  
Houtskool en Siberisch krijt op papier, 43 x 65cm  

 De huiver der ontsluiering

 

“Ik wilde proberen om jullie deel te laten hebben aan iets wat zich telkens in mijn leven in meer of minder versluierde vorm heeft voorgedaan, maar wat in de loop van mijn leven geleidelijk aan duidelijker is geworden. En wat misschien een hulp is om te beseffen hoe dat leven dat wij leven, ingebed is in een veel groter gebeuren dan we normaal waarnemen.”

 

De kern van Maarten Houtmans nalatenschap wordt gevormd door de rond vijfhonderd sessie-toespraken die tijdens zijn optredens geregistreerd zijn. Maar in de mediatiegroep die hij in1988 oprichtte, het ‘Leerhuis aan de Sterrelaan’ [1], zou de onderlinge dialoog centraal staan. Daarmee verdwenen zijn inleidingen naar de achtergrond.


Al snel bleek echter dat de deelnemers die inspiratie node misten…


En zo begonnen de bijeenkomsten allengs weer met zijn vertrouwde inleiding – die hij weliswaar ‘kort’ wilde houden.


In zijn inleiding van 25 januari 1992, ditmaal Toespraak van de Maand, neemt Maarten gelukkig alle ruimte voor zijn overrompelende vertelling De val uit een lichtend weefsel.
 En in de daaropvolgende gesprekken wordt door de deelnemers uitvoerig en zonder gêne doorgevraagd. Ze willen geen detail missen van dit visioen van bovenaardse proporties – iets wat je misschien maar eens in je leven langs ziet komen…


Hier zo’n onbevangen vraag:

 

– Vraag: Is het noodzakelijk voor de bewustwording dat een wezen als de mens afgescheiden is, en wordt, van het grote kosmische weefsel.

– Maarten: Ja.

– Vraag: Is er geen andere manier binnen het weefsel.

– Maarten: Je kunt alleen zeggen aan de hand van wat je kunt zien uit de geschiedenis, dat dat een mogelijkheid is die benut is. Ik weet niet of je je zou in kunnen denken dat een andere manier mogelijk is. Maar als je de verslagen leest van mensen die gestorven zijn en zich daar niet bewust van zijn, dan lees je altijd weer dat ze aanlopen tegen het gegeven dat als je ergens aan denkt, je er tegelijkertijd bent. Terwijl wij een lichaam hebben. Als jij er bijvoorbeeld aan denkt dat je thuis iets vergeten hebt, dan blijf je toch hier zitten. Dus je hebt een bepaalde weerstand te overwinnen om thuis te komen. Maar dat geeft je tevens de gelegenheid om je bewust te worden.
Kijk, het is anders zo snel dat je geen weerstand hebt, zal ik maar zeggen. Bewustwording groeit toch doordat je weerstand hebt. Het Zensysteem heeft dat in extenso doorgevoerd door een geweldige weerstand op te roepen, waardoor je eigenlijk gedwongen wordt om je bewust te worden. Een van de dingen is het lange zitten, dat is om een geweldige weerstand op te roepen.
Maar het is inderdaad een vraag waar ik heel vaak voor mezelf nog mee gezeten heb: waarom is het noodzakelijk dat die afscheiding plaatsheeft. Want dat is eigenlijk jouw vraag.

 

30 januari 2026, een waarnemer 

 

Toespraak van de maand - januari 2026     (Je bent al in de eeuwigheid) 

 

Maurits Cornelis Escher, Gevleugelde leeuw, houtsnede.

 

‘Elke fout is een geweldige kans’

 

“Wij kunnen blijkbaar nooit iets gewoon maar doen. En het vertrouwen hebben dat daaruit iets voortkomt wat we niet weten, maar wat tenminste levend is, wat met elke adem verandert, wat met elke energiestroom verandert.
Je kunt daar wel wetmatigheden in ontdekken en dat is prima, maar het eigenlijke ontgaat je. En dan zeg ik: gelukkig! Want als je er iets over zou wéten, had je het binnen de kortste keren ingekapseld, gevangen genomen, doodgemaakt. Want dat doen we.

Dus probeer het open te houden, in alles wat je doet, in je relatie tot anderen, probeer het open te houden. Welbewust. Probeer het open te houden, probeer steeds jezelf voor te houden: ik weet het niet, ik weet het niet meer, ik ga, ik weet het niet. Dan kan het gebeuren dat het vertrouwen bij je thuiskomt. En dat je kunt gaan zonder te weten.” 

                                                                                                           

 Maarten Houtman, Elke fout is een geweldige kans  (vijfdaagse juli 1996 in Huissen, woensdag)

 

Soms overkomt het je dat iemand iets speciaals aan je waarneemt en daar een opmerking overmaakt. Zo zei Hanna Mobach een keer tegen me, toen we achter de computer zaten te werken: “Jij durft geen fouten te maken, hè…”
Nou, dat bleek een beetje gevoelig te liggen, ik verstarde lichtelijk. Ik vond het ook wel heel apart, dat ze dat tegen me zei.
En nu we het hier over ‘fouten’ hebben, komt er een passage bij me boven uit haar archief, waarin Hanna beschrijft daarin hoe ze als kind tekenles kreeg van haar vader:

 

"Vlak na de oorlog, ik was elf, was ik diep onder de indruk van een groot zelfportret van Rembrandt. Zo wilde ik het ook en zo zou ik het nooit kunnen.
Toch probeerde ik het, met een potlood en een dubbele spiegel, waarin je je profiel kon zien. Vader zei: “Gom hoef je niet te gebruiken, want er zijn geen foute lijnen."

Hanna Mobach, keramische portretten               

                                          

 

Maarten belicht dit dus weer vanuit een ander perspectief, bij hem is het devies: je moet DOEN en niet aarzelen, jezelf niet achterhouden. Tegen mij zei hij een keer wanhopig: “Jij bent niet secondair, je bent tertiair.”

 

Er zijn geen foute lijnen…. 

 

_{Hein Zeillemaker.}

 

Toespraak van de maand - december 2025

 

De foto is overgenomen van: https://www.krishnamurti.nl/

 

Kan ik voorkomen dat ik mezelf te gronde richt? 

 

Uit de convocatie van de vijfdaagse van 17 t/m 22 december in Huissen:

 

"De hierna volgende kernachtig uitspraak van Krishnamurti, die de hele meditatie-inspanning omvat, kies ik graag als thema voor onze bijeenkomst. We kunnen iedere keer een onderdeel zo grondig mogelijk behandelen. Het is zoveel dat we er een heel leven lang mee bezig kunnen zijn en steeds duidelijker ontdekken dat we pas aan het begin staan".

Maarten houtman

 

“We maken onszelf kapot door onze stemmingen, door onze opgetogenheid of onze diepe depressies. We zijn te trots om onszelf te onderzoeken of ons aan onderzoek door een ander te onderwerpen. We staan geen kritiek toe. Elke relatie die de deur naar ons hart en onze geest zou kunnen openen, kappen we af. We worden zo slim in onze weerstand, dat het met de jaren steeds beter lukt. We spelen het klaar overal anderen de schuld van te geven. We hakken op andermans fouten om de onze te verbergen. We worden steeds achterdochtiger en zoeken wat achter iedere opmerking of daad. We sluiten ons meer en meer af en raken aldoor eenzamer en geïsoleerder. Had dat allemaal voorkomen kunnen worden? Wie moet het voorkomen? De wereld? Jij of ik?

Kan ik voorkomen dat ik mezelf kapot maak? Is het mogelijk dat ik mezelf niet in de vernieling help? Als ik mezelf niet kapot maak, zal ik het ook een ander niet doen. Maar hoe kan ik het verval in mezelf stopzetten? Want die vloed van verderf is een constante bedreiging, zonder enig respijt. Hoe kan dat stopgezet worden? Stellen we die vraag ooit? Of stellen we hem pas als het te laat is, als het eindsignaal al heeft geklonken? Dan is het uiteraard te laat. Wat is het juiste moment om die vraag te stellen? De reddeloos verlorene kan die vraag niet stellen. Hij kan schuld bekennen, spijt betuigen, berouw hebben, alle denkbare goden aanroepen – maar dat is dan allemaal werk van iemand waar eigenlijk al geen leven meer in is. Het is te laat. De vraag is dus op welk moment je het verderf moet stopzetten. Is dat in de jeugd? Wanneer is het te laat?

Het heeft niets met leeftijd, tijd of omstandigheden te maken. Juist doordat we ons daarop verlaten gaan we te gronde. Die afhankelijkheid is de kiem van het verderf. We vertrouwen op dingen van buitenaf om een vervulling te vinden die nooit komt.
We verwijten de wereld zijn grauwheid. En de wereld is grauw, maar dat is hij doordat wij, jij en ik, en iedereen verder, hem grauw gemaakt hebben. We maken onszelf verwijten. Aan de buitenkant verwijt ik mezelf wat ik van binnen ben, alsof er twee entiteiten waren, terwijl er maar een is. Ik maak mezelf verwijten, maar ik besef het niet eens. Ik ben verantwoordelijk voor mijn eigen ondergang, dus verwens ik mezelf, en terecht! Maar ik besef niet dat ik het zelf ben. Wat moet ik dan doen? Die ondergang is een feit, dat is maar al te duidelijk. Het lijkt of het van buitenaf komt, maar de buitenkant is het product van het binnenste en is hetzelfde als het binnenste. Ik ben de oorzaak van dat alles. Wat kan ik doen? Wat kun je doen? Kun je jezelf echt die vragen stellen en meen je het dan ook werkelijk?

Als je die vraag stelt, beschik je over de nodige energie en is het je ernst. Met het stellen van die vraag schuifje alle andere omstandigheden opzij: tijd, leeftijd, buitenwereld. En dat komt niet voort uit iets ziekelijks, niet uit gedeprimeerdheid of uit hoop. Je staat oog in oog met iets enorms. Als je voor zo’n enorme uitdaging staat, heb je de energie om die uitdaging aan te gaan, want je bent er absoluut zeker van dat je voor jezelf verantwoordelijk bent. Dat stopt het proces van verval. Je gaf de wereld en de anderen de schuld, dat heeft veel energie opgeslorpt en je uitgeput. Nu je ophoudt anderen de schuld te geven is die energie beschikbaar, hier en nu. Die concentratie van energie is het begin van het einde van het verval. Die energie is niet van mij of van de wereld, die energie is intelligentie.” *)
 

Jiddu Krishnamurti

 

De hierop aansluitende toespraak van de maand is: "Je wezen wacht tevergeefs" 

 

*) Overgenomen uit de Nieuwsbrief van de Stichting Krishnamurti Nederland, najaar 1999 (Deze nieuwsbrief is niet meer op de website van de SKN terug te vinden) 

 

 Toespraak van de maand - november 2025

 

 "Er kwam geen einde aan zijn verwondering"

(foto: Rien Heukelom, juli 2025)

 

Geachte mede gezetenen 

 

Op 11 september jl. kwam mijn vrouw Klaaske thuis ten val en brak haar bekken. Na het eerste telefoontje naar de dokter, kwam de hele zorgmachine op gang en na een kleine omweg lag ze vijf dagen later in revalidatiecentrum ‘De Die’ in Amsterdam Noord. Voor mij een bekende plek, ik had daar jaren geleden een paar dagen voor Maarten gezorgd, die zijn knie gebroken had.

En dan sta je daar plotseling weer midden in de wereld van het leed. Je ziet het om je heen, hoort Klaaske’s verhalen over de lotgenoten die ze daar ontmoet – over de breuken, over de eenzaamheid én over de ongelofelijke inzet en meelevendheid van het verplegend personeel.

Ik ging te rade bij de toespraken van Maarten en herinnerde me zijn verhaal van de vrouw die haar hart uitstortte bij de Boeddha. ‘Vrouw, ga bij alle deuren langs en ontdek waar het leed ontbreekt’ kreeg ze te horen – en het leed bleek overal te zijn.
Toen ik deze toespraak las, realiseerde ik me plotseling dat het een heel speciale sessie was geweest. De sessie namelijk waarin Maarten geconfronteerd werd met een leerling die hem, juist door het accent dat hij legde op het leed van de wereld, met grof geschut te lijf ging. Ze verweet hem dat hij de aanwezigen een schuldgevoel wilde opdringen, dat hij ‘een Savonerola’*) was. 
Maartens reactie:

Die opmerking van Tine heeft een herinnering bij me bovengebracht, die illustreert dat de geestelijke weg uiteindelijk uitmondt in het besef dat je verantwoordelijk bent voor alles.


Present zijn in het grote gaan - toespraak Eefde december 1989, woensdagmorgen  

En toen vertelde hij over de Jood die hij in het Jappenkamp leerde kennen, die gemarteld was door de Gestapo – en medelijden met zijn beul kreeg.

Klaaske had me verteld  dat zij destijds met grote moeite naar dit verhaal luisterde, het leed kwam zo dichtbij… Het liefst sloot zij haar oren daarvoor. Ook andere sessiegenoten hadden deze ervaring.
En opeens kwam de tekst van ‘Een vergissing’ bij me boven, de convocatie voor het Tao-zen weekend van augustus 2005, die Maarten zestien jaar later schreef:

Er was eens een man die veel gruwelijke dingen had meegemaakt.
Op een dag dacht hij: ‘Zo zit het in elkaar, ik zal er de mensen van vertellen’.
Dat was natuurlijk heel aardig van die man. Misschien kon hij ze zo voor veel onheil behoeden.
Maar hij vergat door dat zo-zit-het-in-elkaar aandacht te geven aan wat dagelijks om hem heen gebeurde. Ook vergat hij te kijken naar hoe het om hem heen was.
Het liep uit op een ongeluk. Toen hij in het ziekenhuis bijkwam uit de verdoving, langzaam, stukje bij beetje, leek alles nieuw. Ieder moment was kostbaar. Iedere ademhaling veranderde iets in zijn lichaam. Er kwam geen einde aan zijn verwondering.
 Als hij de mensen hier eens van vertelde, zó dat ieder op zijn wijze er mee verder kon

 

Maarten Houtman, Een vergissing, Convocatie Tao-zen weekend augustus 2005.

  

*) Dominicaner boeteprediker en kerkhervormer uit Florence, die zich richtte tegen de pauselijke aflaat en het morele verval van zijn tijd. Hij belandde in 1498 op de brandstapel.

 

Hein Zeillemaker
 (met dank aan Klaaske, met wie het inmiddels een stuk beter gaat).

 

 Toespraak van de maand - oktober 2025

                             fresco: ‘Adam die de dieren benoemt’ van Theophanes Strelitzas, 1527

De toespraak van de maand komt uit een sessie die onlangs teruggevonden werd. Het geluid stond nog niet op het web en de tekst was nog niet uitgetikt. Vele handen hebben gewerkt aan deze publicatie op internet. De tekst werd gecorrigeerd nadat een computer-programma de gesproken tekst omgezet had in een tekstbestand. Deze nieuwe Adam had wel wat moeite met Maartens namen, dus redactie was nodig.

“Wij leven vanuit de namen”, zegt Maarten, en daar proberen we het niet-waarneembare terug te vinden. Maar het wordt niet gevonden door onze inspanning. “Het is iets wat onverwacht, net als een klein koeltje binnenkomt, en weer verdwijnt”, zegt hij.

In deze toespraak laat hij ons zien wat ons “leven met de namen” betekent.

_{Klaaske Fokkens}

 Toespraak van de maand - september 2025

                      Uitzicht vanuit Dzogchen Beara, Tibetaans meditatiecentrum in Ierland, 
                                              aan de Atlantische kust (foto: Ingrid Bakker)

 Niet alleen voor je eigen heil ...

“Dit gesprek tussen ons kan misschien een hulp zijn om het voor jezelf te gaan onderzoeken. Want ieder mens kan dat, zodra hij ziet dat het heel erg nodig is, niet alleen voor hemzelf, maar voor alles in de wereld. Dat kán een mens. Dan is hij niet meer voor zijn eigen heil bezig, want hij ziet dat hij onlosmakelijk verbonden is mét de wereld, mét z’n lichaam.”    

Zo leidde Maarten Houtman deze toespraak in

                                     

 

  Toespraak van de maand - augustus 2025 

 

De binnenhof van de Emmaus Priorij

foto: Ingrid Bakker 

 

Klooster 

 

Jullie hebben al lang opgemerkt dat we veel intenser zitten als we met elkaar oefenen, dan in ons eentje thuis.
Dat zou, als je alle andere aspecten van het kloosterleven even buiten beschouwing laat, wel eens de kernbeleving van de kloosterling kunnen zijn en die van ons, als we meerdere dagen samen oefenen en we elkaar ook buiten de meditatieruimte meemaken.
Dan hebben we wel het voordeel en niet het nadeel van altijd bij elkaar zijn.
Altijd bij elkaar, buiten de samenleving, blijkt vernauwend en ergernis bevorderend te zijn, zoals ik in kloostergemeenschappen heb meegemaakt.
Wat zegt dat ons?
Dat we alle mogelijkheden van samen oefenen moeten aangrijpen en zien of we thuis niet met een of meerderen kunnen oefenen.
Want het doordringen tot je totale zelf heeft het nodig los te komen van de altijd terugkomende beelden die je op je eentje tegenkomt.
Nu het georganiseerde samen zitten terugloopt, kunnen we dat misschien compenseren.

 

Uit de convocatie voor de 5-daagse van december 2006 te Mennorode

 Toespraak van de maand - juli 2025

De volle maan had woensdag 11 juni 2025 een bijzondere kleur.
Tussen 22.45 en 23.15 kon je deze 'aardbeienmaan' zien. (Bron: AD)

Verliefdheid .... het moment dat je even uit het raamwerk gevallen bent.

 

“Dat is toch eigenlijk een groot wonder, dat dat dus kán, dat dat raamwerk waar je je hele leven in functioneert, plotseling weg is. Dat is echt een veel groter wonder dan al de verhalen over zenmeesters. Dat is namelijk de kern van de zaak, dat je niet meer voelt, denkt, handelt, oordeelt, volgens van te voren vastgestelde normen.”

 […]

“Dat is nogal wat, wat ik hier zeg, maar het is gewoon waar. En iedereen van jullie kan dat in zijn eigen leven opmerken. Op het moment dat je – zeggen wij dan – verliefd bent, dat er een mens op de wereld is die alles voor je betekent, op dat moment ben je even uit het raamwerk gevallen. Je hoeft niet met je wil te werken, je bent héél graag bij die mens. Je hebt er alles voor over om bij die mens te zijn, alles...”

 

Aldus Maarten in de toespraak voor deze maand: de toespraak

van maandagmorgen tijdens de vijfdaagse van december 1994:

De geest moet volslagen vrij zijn (klik hier)                                       

 Toespraak van de maand - juni 2025

    Vrolijke Berg van Hanna Mobach (1983)

Niets doen 

 

Het was tijdens mijn eerste meditatieweekend. Dat werd je toen geacht te volgen als aanvulling op de wekelijkse groep ‘Integrale meditatie op basis van Za-zen’, zoals Maarten het destijds noemde. Na het gebeuren enige tijd aangekeken te hebben, vroeg ik Maarten: “Als ik ‘zit’, mag ik dus niet naar de vogeltjes luisteren?” Alsof hij me een bevel gegeven had.

 

Misschien was het nog een tic van mijn militaire dienst. Het kan natuurlijk ook zijn dat het veel eerder in mijn jeugd ontstaan was.
 Hoe dan ook, ik zat met de brokken. 

 

Nu begin ik te begrijpen dat het dat ‘niets doen’ was waar ik absoluut niet toe in staat was.
 Wat een oneindig lange weg… 



 

In de toespraak voor deze maand zegt Maarten: “Ja, en dan is het ‘zitten’, net als alle oefeningen, gewoon een hindernis”. 

 

Zo ervaar ik het ook nog steeds. Als ik mezelf tot zitten zet, dan schrik ik gewoon als er buiten een luidruchtige vogel voorbijvliegt. Die mag er kennelijk nog steeds niet zijn…
 

Dus dat is wat Maarten hier met die ‘studie van het bewustzijn’ bedoelt: alleen maar waarnemen hoe ik met m’n eigen ‘zitten’ omga. En natuurlijk heb je dan regelmatig de neiging om dat ‘oefenen’ weg te gooien…
 

In de Zeven gesprekken met een leerling die ik in de jaren negentig met Maarten had, bracht ik het nog een keer ter sprake. “Maarten, móet dat nou, dat zitten?”


“Nou,” antwoordde Maarten, “ik zou het toch maar doen Hein.”

 

En daar heb ik me aan gehouden.

Hein

 Toespraak van de maand - mei 2025

                    Zwarte Prinses (1999) - Hanna Mobach

'Healing Tao': een steun bij het zitten

Tao-zen begon eigenlijk op de dag dat Epi van de Pol, onze Tai-chi leraar op de vijfdaagse sessies van Maarten Houtman, de Taoïstische energiemeester Mantak Chia naar Hotel Krasnapolski in Amsterdam liet overkomen, om een demonstratie te geven van 'Healing Tao', het 'Universal Healing Tao System'.
Maarten moedigde zijn leerlingen aan om er heen te gaan en er kennis mee te maken. En zo raakte ik er ook verzeild.

Na afloop van de bijeenkomst zat Maarten op de gang in diep gepeins verzonken, alsof hij in hevige tweestrijd verkeerde. Zo had ik hem nog nooit gezien…
Dat moet het moment geweest zijn dat hij de knoop doorhakte en besloot de 'methode Chia' in zijn eigen onderricht op te nemen – en zo de ‘Tao’ naast 'Zen' een volwaardige plaats te geven.

Ik maakte van dichtbij mee wat de gevolgen waren. Binnen een jaar schreef Maarten zijn Aanwijzingen bij de Tao-zen meditatie, dat we samen achter de computer drukklaar maakten. Vervolgens liet hij ook nog een Engelse vertaling maken – die weer verwerkt moest worden, met afbeeldingen-met-bijschriften en al.
Daarna volgde het doorslaggevende traject: het uitrollen van dit project voor de leerlingen, met gesproken instructies en eindeloos veel praktisch onderricht. Ook deze toespraak van de maand behoort daartoe
Beslissend voor deze omslag was dat de energie-oefening Maarten zelf diep geraakt moet hebben. Zo vertelde Epi dat Maarten bij het 'push-hands', een cruciale balansoefening in Tai-chi, sindsdien niet meer omver te krijgen was…
Voor Maarten zelf zal de doorslag gegeven hebben dat de ‘healing Tao’ voor een welkome steun is bij het zitten: de energie-beleving verruimt het lichaamsbewustzijn en kan je zo bevrijden van te veel opzet.

Hein

Hieronder twee citaten van Maarten

Herkomst

“De taoïstische oefeningen die hier worden gegeven, zijn ontleend aan de compilatie die Mantak Chia, een taoïstische meester uit Thailand heeft gemaakt van de oorspronkelijke, jammer genoeg verstrooid geraakte oefeningen. Het is zijn grote verdienste oude geschriften, en meesters die er nog van wisten, te hebben opgezocht om tot een complete instructie te komen en die in moderne taal weer te geven.
Het is dan ook met grote dankbaarheid dat wij het hier kunnen weergeven. De navolgende oefeningen zijn een combinatie van de taoïstische oefeningen en de ademoefeningen uit de zen traditie. Deze combinatie moet eens in China de Ch’an meditatie zijn geweest (Zen in Japan genoemd), waarbij de taoïstische oefeningen verloren gingen en de ademoefening van Zen overbleef.” 

De beleving van de oefening (1e alinea)

“Als je de oefening een poos gedaan hebt, dringt de eenheid en samenhang van je lichaam met zijn miljarden cellen zich onvermijdelijk aan je op. Cellen die onafgebroken, tot aan je sterven, met grote precisie hun werk doen.
Je beleeft die samenhang, al oefenend, steeds dieper om tenslotte wat je voordien in onderdelen in je lichaam ervoer, gelijktijdig te ervaren. Die ervaring maakt je voorzichtig met het beoordelen van de wereld en de mensen om je heen.” 

_{Beide citaten uit: Aanwijzingen bij de Tao-zen meditatie door Maarten Houtman}

  Toespraak van de maand - april 2025 

         foto: Aloys Baets

Afgelopen maand nam Aloys deze foto in het Bloesempark van het Amsterdamse Bos. Hij dacht dat het wel iets zou zijn voor deze toespraak van de maand. En het is waar: als je de prachtig bloeiende bomen ziet, dan lijkt elke oefening plotseling heel eenvoudig. Maar als ik zo iets tegenkom, dan moet ik tegelijkertijd denken aan Wim de Bie en zijn leraar Duits... De toespraak is in een andere lay-out ook te vinden op de website van Maarten Houtman.

Rien

 Toespraak van de maand - maart 2025

            foto: Rien Heukelom

Restloos leven is een kunst

Lieve mensen, het zijn moeilijke tijden. Als je net gelezen en gezien hebt hoe de Oekraïense president Zelensky op z’n ziel is getrapt voor het oog van de wereld, geschoffeerd door onze ‘leiders’, dan voel je het ongeloof in je opkomen, de woede, en het mededogen. En je vraagt je af: hoe is dit in godsnaam mogelijk… 

In ‘Jezelf de gelegenheid geven om te veranderen’, Maarten’s toespraak voor deze maand, lijkt het wel alsof hij in dit verhaal over ‘aandacht’, precies naar dit punt toewerkt:

“Je weet het héél erg goed wanneer je aandachtig bent, dat hoeft niemand je te vertellen. Op dat moment accepteer je de wereld zoals die is. En jezelf ook.

En je blijft – laten we elkaar geen sprookjes vertellen – je blijft zien wat de tekorten zijn. Wat de ellende is in de wereld. Wat de moeilijkheden zijn vlak om je heen. Wat er met je partner gebeurt, met je naasten, met je kinderen. En dat is allemaal niet zo mooi, dat zie je heel goed.

Maar je wilt het niet meer weg hebben, dat is het grote verschil. Je ziet de onvermijdelijkheid van alles wat er gebeurt.

En je ziet ook dat het heerlijk zou zijn, als dat veranderen zou. En dan ben je terug bij jezelf, dan ben je niet meer buiten jezelf. Dan ben je terug bij jezelf, want dan weet je waar dat in zit.

Zo is dus dan de kloof geslecht tussen alles wat er in de wereld gebeurt, en wat jij bent en hoe jij leeft. Dan hoef je je dus niet meer in te spannen om de wereld te verbeteren, of jezelf te verbeteren. Je weet waar het van afhangt.”

Hein

  Toespraak van de maand - februari 2025

                     foto: Klaaske Fokkens

Wolken

Vanmorgen was het even stil in huis. De dag van gisteren, waarin de onrust van de voorbije week wegebte, had nog nageklonken. De stilte overviel me terwijl ik naar de wolken keek. De lucht was blauw en daarin dreven ze voorbij. Het was alsof de tijd voor mijn ogen verstreek, schuld-loos, doel-loos. In dat stille moment was er niets dat aan me trok. Ik ging alleen maar mee met het verstrijken van de tijd.

Toen het weer voorbij was mijmerde ik verder over ‘de tijd’. Ik bladerde door de toespraken van Maarten en vond ‘Jezelf de tijd geven’, een toespraak uit Huissen, december 1999, zondag. En zo kwam het dat dit de toespraak van de maand februari 2025 werd: https://taozen.nl/jezelf-de-tijd-geven/ Een toespraak opgenomen op video en ook als e-book uitgegeven (Tao-zen cahier 4#).

Klaaske Fokkens