donderdag 10 oktober 2013

Het nut van Feldenkrais: een ervaring

Onderstaand stuk werd geschreven door Ellen Bakker. Ellen was universitair docent in Nijmegen en had zich daarnaast geschoold als Feldenkrais beoefenaar en -docent. Velen in de Taozen gemeenschap kenden haar, als deelneemster aan groepen en weekenden, en als docente Feldenkrais.
Ellen stierf afgelopen mei aan een hartstilstand. Zij werd 59 jaar oud. In haar nalatenschap werd een notitie gevonden over Feldenkrais. Haar ervaringen met Feldenkrais willen wij graag onder uw aandacht brengen.

Een paar jaar geleden vertelde een vriendin mij enthousiast over een cursus Feldenkrais die zij aan het volgen was. Ik had net als veel andere mensen nog nooit van Feldenkrais gehoord, maar haar uitleg wekte mijn interesse.
“Tijdens de lessen doe je oefeningen waardoor je je bewuster wordt van je lichaam en waardoor je langzamerhand verbanden gaat voelen tussen de verschillende delen van je lichaam,” zei ze. “Als je bijvoorbeeld je arm beweegt, wat gebeurt er dan in een ander deel van je lichaam?”
Ik had geen idee.
“Het is ook wel wat voor jou,” zei ze. “Het zou zelfs heel goed voor je zijn. Volgens mij is het voor iederéén goed.”
“Ja,” zei ik, “misschien moet ik dat ook maar eens gaan doen.”

Zoals dat zo vaak gaat, duurde het nog een hele tijd voordat ik eindelijk om informatie ging vragen. Zo kwam ik via via bij Rineke Brinkhof terecht, en besloot bij haar op les te gaan. Ik had een aantal jaren yogalessen gevolgd, en dacht dat het daarom met mijn lichaamsbewustzijn best goed zat. Tot op zekere hoogte was dat ook wel zo: ik kon mijn aandacht wel aardig naar mijn armen en mijn benen brengen als mij dat werd gevraagd. Maar een mens bestaat uit meer dan alleen armen en benen, en bij elke nieuwe les ontdekte ik weer nieuwe onontgonnen gebieden: wat dacht je bijvoorbeeld van je ribben, je bekken en je schouders, of zelfs je schouderbladen? Waar zitten die schouderbladen eigenlijk precies en hoe bewegen ze? Tijdens de lessen leerde ik door geconcentreerd te bewegen en te voelen wat er gebeurde steeds meer over het functioneren van mijn eigen lichaam.

donderdag 22 augustus 2013

Een uitnodiging

Op het moment dat ik dit schrijf ligt er een groot cruiseschip aangemeerd aan de passagiersterminal in de haven van Amsterdam. Op het schip zullen de mensen nog wel aan hun ontbijt zijn, maar straks zullen ze in de rij gaan staan om de drukte op de Nachtwacht te gaan zien of om de spanning van Anne Frank in haar schuilplaats na te ervaren.

Om de mensen op het schip van alle gemakken te voorzien blaast het met grote kracht de warme lucht die niet meer nodig is uit vleugels aan de enorme schoorsteen. Het geluid van deze luchtstroom weerkaatst tegen de gevels van de woningen aan de overkant van het water. Of ik nu de deur van mijn woning open laat of dicht doe, het heeft geen invloed op de kracht van het geluid. Tot overmaat van ramp vermengt dit geluid zich met het bonkende gestamp van een langs het schip varende binnenvaarttanker, en een politiehelikopter.

Ik laat mijn bezigheden vallen en geprikkeld rol ik mijn tuin in. Op dat moment hoor ik een zachte wind door de bladeren gaan. Twee verschillende werelden raken mij aan. Even weet ik niet meer of ik op deze aarde ben.

Ik rol terug naar mijn keukentafel. Daar ligt het boekje Dromend naar de wereld kijken van Maarten[1]. Ik sla het zomaar ergens open en lees:
“… wat is nu de basisinspanning die nodig is? Eigenlijk is dat – ook al klinkt dat misschien een beetje gek – dat je overdag een beetje dromend naar de wereld kijkt. De wereld die in opbraak is, die haast heeft, waarin allerlei nieuwe ontwikkelingen om aandacht vragen. En dat je dat allemaal accepteert – zo is de wereld.”
Ik denk: “Ja, ja! Maar dat schip vertrekt pas om zes uur ’s middags, en al die tijd …”
“Maar de vraag is natuurlijk altijd weer of jijzelf ook op die manier wordt meegenomen door alle ontwikkelingen. Dus het is heel makkelijk dat je jezelf daarin vergeet, vergeet wie je bent. Ja, wat ben je eigenlijk?”
Die laatste vraag verrast. De vraag naar wie je bent, wordt de vraag naar wat je bent. Maar ik lees verder:
“… (ben jij) een mens die ziet dat er, behalve al datgene wat speelt en wat je aandacht heeft en waar je in opgaat of waar je je tegen verzet – wat eigenlijk hetzelfde is – nog iets anders is?”
Ik herinner me wel zo iets …

Ik sla het boekje dicht en kijk vanaf mijn keukentafel naar buiten. Het schip is nog steeds druk bezig en de wind blijft door de bladeren in de struiken van mijn tuin gaan.


Rien Heukelom, augustus 2013



[1] Maarten Houtman: Dromend naar de wereld kijken; laatste toespraken, 2006-2007. Uitg. Stichting ‘zen als leefwijze’, 2013

Geen leer, geen traditie, geen leerling en geen leraar


Een impressie van een onderzoek


Bij verschillende geloofsgemeenschappen en spirituele tradities ben ik in de leer geweest, waarna ik uiteindelijk het boeddhisme omarmde, eerst het Tibetaans boeddhisme en later zen.
Ik was als beginner gefascineerd en nieuwsgierig, zen sprak mij vooral aan vanwege z’n eenvoud. Die voorkeur zal wel te maken hebben met mijn protestantse achtergrond.
Als ijverige student zette ik me met de nodige discipline volledig in. Ik volgde weekenden, deed sesshins, legde geloften af en kreeg nieuwe namen.
Dat er een lange weg voor me lag, daarvan was ik me terdege bewust – wat ook wel aantrekkelijk was, het schept structuur en richting.
Je bent steeds op weg naar een zekere verbetering van jezelf en de wereld. Dat is hoopvol, het zou best wel eens kunnen dat aan het einde van de reis je leven op een dag geheel volmaakt zal zijn.
Ik werd geïnspireerd door de naam die ik van Osho kreeg: Dhyan Kundan (wat zoveel betekent als ‘gouden meditatie’), en door de ervaring van magische momenten waarop meditatie zomaar gebeurde.

Meditatie werd de leidraad in mijn leven. Bij zen is meditatie de belangrijkste beoefening, waarbij je een houding aanneemt die is voorgeschreven: het zitten op een kussentje is de basis van bijna alle vormen van meditatie.
Toch ontstond er in de loop van de tijd verzet tegen de formele aspecten en de rituelen. Wat eerst een zekere houvast gaf, veranderde al meer in een afkeer.
Ik weet dat als je zoiets tegenkomt, dit juist materiaal kan zijn voor de beoefening. Elk nadeel heeft zo zijn voordeel. Er heerst ook de opvatting dat je uiteindelijk al die formaliteit moet zien als een spel. Maar dat spel wordt toch wel heel serieus opgevat …
In werkelijkheid was ik aan het imiteren om iets te bereiken waar ik mijn best voor moest doen. Deze inspanning leverde verdeeldheid en angst op.
Tegelijkertijd deed ook mijn lichaam een duit in het zakje, het werd voor mij al moeilijker om in een goede meditatie houding te zitten, zoals ik dat jaren gewend was.
Wat nu te doen?
“De waarheden die anderen je vertellen en de rituelen die je imiteert zijn uiteindelijk niet van belang, maar de ontdekking die je doet door zelfonderzoek.”

woensdag 15 mei 2013

Dromend naar de wereld kijken

Een blik uit de ruimte op het aardse gewoel


'Earthrise'
[klik om te vergroten]
In december 1968 werd ons als mensheid deze blik op de aarde gegund, gezien door de ogen van een astronaut, vanaf een afstand van zo’n 385.000 kilometer: onze planeet rijst op boven de oppervlakte van de maan als een magische bol – vooral blauw, zacht en vredig, met de continenten in rossig bruin, zag Frank Borman – in een oneindige, onverschillige ruimte.

‘Earthrise’ – genomen vanuit de Apollo-8 – markeerde volgens aardwetenschapper Peter Westbroek een omslag in ons wereldbeeld en het ontstaan van een nieuw tijdperk. In zijn bestseller De ontdekking van de aarde (2012) staat hij stil bij deze Copernicaanse wending, toen in korte tijd miljoenen mensen zich bewust leken te worden van de planetaire beperkingen, van de ‘grenzen aan de groei’. Thema’s als de uitputting van de grondstoffen, de klimaatverandering, de overbevolking en de vernietiging van de biodiversiteit, kwamen in het centrum van de belangstelling te staan.
Het aanzicht van die nietige, kwetsbare aarde, die al zoveel duizenden jaren gebukt gaat onder uitbuiting, honger en geweld, gaf de idee van de mens als rentmeester van de schepping de genadeslag: “Nu, vanuit de ruimte gezien, werd de mensheid een bijna onzichtbaar, ongetemd monster, een bedreiging voor deze unieke oase in de ruimte.”

Hoe ervoeren zij dat, die drie daar op de maan, toen door het menselijk vernuft zoveel distantie was geschapen dat we als mensheid die ene blik op onszelf durfden te werpen?
De eerste reactie was ontroering. Frank Borman riep uit: “Oh my God! Look at that picture over there! Here's the Earth coming up. Wow, is that pretty!”
In zijn autobiografie schreef hij: “Het was het mooiste, aangrijpendste beeld van mijn leven, dat een stroom van nostalgie, van gewoon heimwee in me losmaakte.”
En de drie astronauten hadden de tegenwoordigheid van geest een foto te nemen – met telelens overigens, de aarde was niet groter dan ‘de nagel van de duim aan een gestrekte arm.’
Een NASA-functionaris zei later over ‘Earthrise’: “Het kwam erop neer dat een stukje film van negentien cent de belangrijkste uitkomst was van een project dat miljarden dollars had gekost.”